Cookies คือไฟล์ข้อมูลขนาดเล็กที่เว็บไซต์ใช้จดจำสถานะและการตั้งค่าของผู้ใช้ ช่วยให้การใช้งานลื่นไหลขึ้น แต่ก็เกี่ยวข้องกับความเป็นส่วนตัว ความปลอดภัย และข้อกำหนดกฎหมาย

ตัวอย่างเช่น PDPA/GDPR บทความนี้อธิบายตั้งแต่การทำงาน ประเภท ความเสี่ยง ไปจนถึงแนวทางบริหารจัดการที่ถูกต้อง

Cookies ในเว็บไซต์คืออะไร? (เจาะลึกเชิงเทคนิค ความปลอดภัย และกฎหมาย)

บทนำ

Cookies ในเว็บไซต์คือกลไกพื้นฐานที่ทำให้โลกออนไลน์ทำงานได้อย่างต่อเนื่องและเป็นส่วนตัวมากขึ้น ทุกครั้งที่ผู้ใช้เข้าเว็บไซต์ ระบบจะสร้างไฟล์ข้อมูลขนาดเล็กและจัดเก็บไว้ในอุปกรณ์ของผู้ใช้ เพื่อจดจำสถานะการเข้าสู่ระบบ ภาษา การตั้งค่า หรือพฤติกรรมการใช้งาน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เว็บไซต์ตอบสนองได้รวดเร็วและมอบประสบการณ์ที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

อย่างไรก็ตาม Cookies ยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับประเด็นด้านความเป็นส่วนตัว ความปลอดภัยข้อมูล และข้อกำหนดทางกฎหมาย เช่น PDPA และ GDPR การทำความเข้าใจโครงสร้าง ประเภท การทำงาน และแนวทางบริหารจัดการ Cookies อย่างถูกต้องจึงเป็นเรื่องสำคัญ ทั้งสำหรับเจ้าของเว็บไซต์ นักพัฒนา ผู้ดูแลระบบ และผู้ใช้งานทั่วไป

1) Cookies คืออะไร

Cookies คือไฟล์ข้อความขนาดเล็ก (small text file) ที่เว็บเซิร์ฟเวอร์ส่งไปยังเว็บเบราว์เซอร์ของผู้ใช้และถูกจัดเก็บไว้ในอุปกรณ์ เพื่อช่วยให้เว็บไซต์ “จดจำ” ผู้ใช้ได้ เช่น จำการล็อกอิน ภาษา การตั้งค่า หรือรายการสินค้าในตะกร้า

ตัวอย่างข้อมูลที่พบบ่อย: Session ID, Token, ภาษา, ตะกร้าสินค้า, การตั้งค่าผู้ใช้
ข้อควรรู้: Cookie ไม่ใช่โปรแกรม และไม่สามารถรันโค้ดในเครื่องผู้ใช้ได้โดยตรง

2) กลไกการทำงานของ Cookies (Technical Flow)

ผู้ใช้เข้าเว็บไซต์ → เบราว์เซอร์ส่ง Request ไปยังเซิร์ฟเวอร์
เซิร์ฟเวอร์ตอบกลับพร้อม Header Set-Cookie
เบราว์เซอร์บันทึก Cookie ตามเงื่อนไข (Domain/Path/Expires ฯลฯ)
Request ครั้งถัดไป เบราว์เซอร์แนบ Cookie ไปกับ Header Cookie
เซิร์ฟเวอร์อ่านค่า Cookie เพื่อประมวลผล (เช่น ตรวจสอบ Session)

ตัวอย่าง Header:

Set-Cookie: session_id=abc123; Expires=Wed, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT; HttpOnly; Secure; SameSite=Lax

องค์ประกอบสำคัญ:

Name/Value ชื่อและค่าของ Cookie
Expires/Max-Age อายุของ Cookie
Domain/Path ขอบเขตการใช้งาน
Secure ส่งผ่าน HTTPS เท่านั้น
HttpOnly ป้องกัน JavaScript อ่าน Cookie
SameSite ควบคุมการส่ง Cookie ข้ามโดเมน

3) ประเภทของ Cookies

3.1 แบ่งตามอายุการใช้งาน

Session Cookies ใช้ชั่วคราว ลบเมื่อปิดเบราว์เซอร์ เหมาะกับการจัดการการล็อกอิน
Persistent Cookies มีวันหมดอายุ ใช้จดจำผู้ใช้ระยะยาว เช่น “จำฉันไว้”

3.2 แบ่งตามวัตถุประสงค์

Strictly Necessary จำเป็นต่อการทำงาน (ตะกร้าสินค้า/ความปลอดภัย)
Performance/Analytics วิเคราะห์สถิติการใช้งาน
Functional จำการตั้งค่า เช่น ภาษา/ธีม
Marketing/Advertising ทำโฆษณาแบบเฉพาะบุคคลและติดตามพฤติกรรม

4) First-party vs Third-party Cookies

First-party Cookies

สร้างโดยโดเมนที่ผู้ใช้เข้าโดยตรง
มักใช้เพื่อ Login / ตั้งค่า / ตะกร้าสินค้า
ความเสี่ยงต่ำกว่าหากตั้งค่าเหมาะสม

Third-party Cookies

มาจากโดเมนภายนอก (เช่น โฆษณา/วัดผล)
ใช้ติดตามข้ามเว็บไซต์
หลายเบราว์เซอร์เริ่มจำกัด/บล็อกมากขึ้น

5) ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับ Cookies

ภัยคุกคามที่พบบ่อย

Session Hijacking ขโมย Session ID แล้วสวมรอยเป็นผู้ใช้
XSS (Cross-Site Scripting) แทรกสคริปต์เพื่ออ่าน Cookie (หากไม่ตั้ง HttpOnly)
CSRF (Cross-Site Request Forgery) ใช้ Cookie ผู้ใช้ส่งคำสั่งแทนโดยไม่รู้ตัว

แนวทางป้องกัน (Best Practices)

บังคับใช้ HTTPS และตั้ง Secure เพื่อส่ง Cookie ผ่าน HTTPS เท่านั้น
ตั้ง HttpOnly สำหรับ Cookie ที่เกี่ยวกับการยืนยันตัวตน
ตั้ง SameSite=Lax หรือ SameSite=Strict เพื่อลดความเสี่ยง CSRF
จำกัดอายุ Cookie / ใช้ Session Rotation หลังล็อกอินสำเร็จ
ป้องกัน XSS ด้วยการกรอง input, ใช้ CSP, และ escape output ให้ถูกต้อง

6) Cookies กับกฎหมายความเป็นส่วนตัว (PDPA/GDPR)

Cookies โดยเฉพาะ Analytics/Marketing อาจเข้าข่ายข้อมูลส่วนบุคคลหรือข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลได้ทางอ้อม เว็บไซต์จึงควรแจ้งวัตถุประสงค์ให้ชัดเจน และขอความยินยอมเมื่อจำเป็น

PDPA: ควรแจ้งวัตถุประสงค์ และจัดการการยินยอมอย่างเหมาะสม
GDPR: ต้องให้ผู้ใช้เลือกยอมรับ/ปฏิเสธได้ (โดยเฉพาะ Non-essential cookies)

7) Cookie Banner และ Consent Management

แสดง Cookie Banner ที่อธิบายประเภทและวัตถุประสงค์
มีปุ่ม Accept / Reject และ ตั้งค่า
ไม่ควรบังคับให้ “ยอมรับทั้งหมด” เป็นทางเลือกเดียว
ควรมีระบบเก็บหลักฐานการให้ความยินยอม (Consent Log) หากเหมาะสมกับธุรกิจ

8) Cookies กับ SEO

Cookies ไม่ได้ส่งผลต่ออันดับ SEO โดยตรง แต่ส่งผลทางอ้อมผ่านประสบการณ์ผู้ใช้และคุณภาพเว็บไซต์ เช่น ความเร็ว การใช้งานซ้ำ และการลดอัตราตีกลับ โดยควรระวังไม่ให้ระบบ Cookie/Consent ทำให้หน้าโหลดช้าหรือบังเนื้อหาสำคัญมากเกินไปบนมือถือ

9) การจัดการ Cookies สำหรับผู้ใช้ทั่วไป

ลบ Cookies เพื่อแก้ปัญหา Login ค้าง/เว็บไซต์จำค่าผิด
บล็อก Third-party Cookies เพื่อลดการติดตามข้ามเว็บ
ใช้โหมดไม่ระบุตัวตน (Incognito) เพื่อลดการเก็บ Cookies แบบถาวร

10) แนวโน้มอนาคต: โลกหลัง Third-party Cookies

แนวโน้มของเบราว์เซอร์คือเพิ่มการคุ้มครองความเป็นส่วนตัวและลดการติดตามแบบข้ามเว็บไซต์ เว็บไซต์และนักการตลาดจึงหันไปใช้แนวทางอื่น เช่น First-party data, Consent-based tracking และการวัดผลแบบไม่ระบุตัวตน เพื่อสมดุลระหว่างธุรกิจและความเป็นส่วนตัว

สรุป

Cookies คือข้อมูลขนาดเล็กที่ช่วยให้เว็บไซต์จำผู้ใช้และทำงานได้ต่อเนื่อง ทั้งด้านการล็อกอิน การตั้งค่า และการวิเคราะห์ แต่ต้องตั้งค่าปลอดภัย (Secure/HttpOnly/SameSite) ป้องกัน XSS/CSRF และจัดการความยินยอมให้สอดคล้อง PDPA/GDPR

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Cookies อันตรายหรือไม่?

โดยตัว Cookie ไม่อันตราย เพราะเป็นไฟล์ข้อความธรรมดา แต่หาก Cookie ที่ใช้ยืนยันตัวตน (เช่น Session ID) ถูกขโมย อาจทำให้เกิดการสวมรอยบัญชีได้ จึงควรใช้ HTTPS และตั้งค่า Secure/HttpOnly/SameSite ให้เหมาะสม

ปิด Cookies แล้วจะเกิดอะไรขึ้น?

บางฟังก์ชันอาจใช้งานไม่ได้หรือทำงานไม่ครบ เช่น การล็อกอิน การจดจำตะกร้าสินค้า หรือการตั้งค่าภาษา แต่คุณยังสามารถเข้าชมเนื้อหาพื้นฐานได้ในหลายเว็บไซต์

Cookies เก็บรหัสผ่านหรือไม่?

โดยทั่วไปไม่ควรเก็บ “รหัสผ่าน” ใน Cookie แต่จะเก็บค่า Token หรือ Session ID เพื่ออ้างอิงการเข้าสู่ระบบแทน หากพบเว็บไซต์ที่เก็บข้อมูลสำคัญแบบไม่ปลอดภัย ควรหลีกเลี่ยงและเปลี่ยนรหัสผ่านทันที