ข้อควรระวัง ข้อมูลส่วนตัวเมื่อใช้ AI

ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น การใช้งาน AI ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในองค์กรขนาดใหญ่เท่านั้น แต่ยังเข้าถึงผู้ใช้งานทั่วไปผ่านแชตบอต แอปพลิเคชัน เว็บไซต์ และระบบอัตโนมัติต่าง ๆ 

อย่างไรก็ตาม ความสะดวกและความฉลาดของ AI ก็มาพร้อมกับความเสี่ยงด้าน “ข้อมูลส่วนตัว” ที่หลายคนอาจมองข้าม ไม่ว่าจะเป็นการพิมพ์ข้อมูลส่วนตัวลงในแชต การอัปโหลดเอกสารสำคัญ หรือการเชื่อมต่อ AI กับบัญชีต่าง ๆ หากขาดความเข้าใจและความระมัดระวัง อาจนำไปสู่การรั่วไหลของข้อมูล การถูกนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต หรือแม้แต่ปัญหาด้านความปลอดภัยในระยะยาว

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจข้อควรระวังเรื่องข้อมูลส่วนตัวเมื่อใช้ AI อย่างรอบด้าน พร้อมแนวทางป้องกันที่สามารถนำไปปรับใช้ได้จริง ทั้งในระดับบุคคลและองค์กร

AI ไม่ใช่พื้นที่ส่วนตัว 100%

ผู้ใช้จำนวนมากเข้าใจผิดว่า การสนทนากับ AI เป็นเรื่องส่วนตัวเหมือนการคุยกับคนรู้จัก แต่ในความเป็นจริง ระบบ AI ส่วนใหญ่อาจมีการบันทึกข้อมูล เพื่อพัฒนาระบบ วิเคราะห์การใช้งาน หรือปรับปรุงคุณภาพบริการ

• อย่าพิมพ์ข้อมูลส่วนตัว เช่น เลขบัตรประชาชน เลขบัญชีธนาคาร รหัสผ่าน
• หลีกเลี่ยงการแชร์ข้อมูลที่สามารถระบุตัวตนได้โดยตรง (PII)

ความเสี่ยงจากการอัปโหลดไฟล์และเอกสาร

AI หลายแพลตฟอร์มอนุญาตให้อัปโหลดไฟล์เอกสารต่างๆ ตัวอย่างเช่น PDF, Excel, Word หรือภาพถ่าย ซึ่งมักมีข้อมูลสำคัญแฝงอยู่

ตัวอย่างข้อมูลเสี่ยง

• สัญญา, ใบแจ้งหนี้, เอกสาร HR
• รายชื่อลูกค้า, เบอร์โทร, อีเมล
• ข้อมูลเงินเดือนหรือข้อมูลภายในองค์กร

แนวทางป้องกัน

• ลบหรือปิดบังข้อมูลสำคัญก่อนอัปโหลด
• ใช้ข้อมูลตัวอย่าง (Dummy Data) แทนข้อมูลจริง

การใช้ AI กับงานองค์กรและข้อมูลลูกค้า

ในภาคธุรกิจ โดยเฉพาะโรงแรม การแพทย์ และการเงิน ข้อมูลลูกค้าถือเป็นข้อมูลอ่อนไหว (Sensitive Data) ความเสี่ยงที่พบบ่อยคือพนักงานนำข้อมูลลูกค้าไปถาม AI โดยไม่ตั้งใจ หรือใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลโดยไม่ผ่านการอนุมัติ

• กำหนดนโยบายการใช้งาน AI (AI Usage Policy) ภายในองค์กร
• แยก AI สำหรับงานทั่วไป กับ AI สำหรับข้อมูลภายใน
• ฝึกอบรมพนักงานเรื่อง Data Privacy อย่างสม่ำเสมอ

ตรวจสอบการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวและเงื่อนไขการใช้งาน

ผู้ใช้ส่วนใหญ่มักกด “ยอมรับ” โดยไม่อ่านเงื่อนไขการใช้งาน (Terms & Privacy Policy) ควรตรวจสอบว่าข้อมูลถูกนำไปใช้เพื่อฝึก AI หรือไม่ มีการแชร์กับบุคคลที่สามหรือไม่ และสามารถขอลบข้อมูลย้อนหลังได้หรือเปล่า

• เลือกแพลตฟอร์มที่โปร่งใสด้าน Privacy
• หากเป็นงานองค์กร ให้พิจารณาเวอร์ชันสำหรับองค์กร (เช่น Enterprise/Business)

ระวัง Prompt ที่เปิดเผยข้อมูลมากเกินไป

การเขียน Prompt ที่ละเอียดเกินไปอาจเปิดเผยข้อมูลโดยไม่รู้ตัว เช่น ชื่อจริง เบอร์โทร รายได้ หรือรายละเอียดลูกค้า แนวทางที่ปลอดภัยคือใช้ชื่อสมมติ ตัดข้อมูลระบุตัวตนออก และโฟกัสที่โครงสร้าง/แนวคิดแทนข้อมูลจริง

• ใช้ชื่อสมมติ (เช่น “ลูกค้า A”, “พนักงาน B”)
• ลบ/ปิดบังข้อมูลที่ระบุตัวตนได้
• อธิบายปัญหาเป็น “รูปแบบ” ไม่ใช่ “ข้อมูลจริง”

ความเสี่ยงจากการเชื่อมต่อบัญชี (Account Integration)

AI บางระบบสามารถเชื่อมต่อกับอีเมล ปฏิทิน ไฟล์คลาวด์ หรือระบบภายใน ความเสี่ยงคือการให้สิทธิ์มากเกินจำเป็น หรือ Token/API Key รั่วไหล

• ใช้หลัก Least Privilege: ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็นเท่านั้น
• หมุนเวียนรหัส/Token เป็นระยะ และตรวจสอบการเข้าถึง (Logs)
• กำหนด MFA/Conditional Access สำหรับบัญชีสำคัญ

กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA/GDPR)

การใช้ AI ไม่ได้ยกเว้นความรับผิดชอบด้านกฎหมาย องค์กรต้องระวังการนำข้อมูลส่วนบุคคลไปประมวลผลโดยไม่ได้รับความยินยอม รวมถึงความเสี่ยงเรื่องการส่งข้อมูลออกนอกประเทศ ควรประเมินความสอดคล้องกับ PDPA และจัดทำข้อตกลงการประมวลผลข้อมูล (DPA) กับผู้ให้บริการเมื่อจำเป็น

อย่าคิดว่า AI “ลืม” ทุกอย่าง

แม้ AI จะไม่จดจำเหมือนมนุษย์ แต่ข้อมูลที่ป้อนเข้าไปอาจถูกเก็บในระบบตามนโยบายของผู้ให้บริการ หลักคิดสำคัญคือ “อย่าพิมพ์สิ่งที่คุณไม่อยากให้ผู้อื่นเห็น”

แนวทางปฏิบัติสำหรับผู้ใช้ทั่วไป

• ใช้ AI เป็นผู้ช่วย ไม่ใช่ที่เก็บข้อมูลลับ
• แยกบัญชีส่วนตัวและบัญชีงาน
• หลีกเลี่ยงการใช้งานบนเครือข่ายสาธารณะ หรือใช้ VPN หากจำเป็น

แนวทางสำหรับองค์กรและผู้ดูแลระบบ IT

• จัดทำ AI Governance Framework และ Data Classification
• ใช้ Private AI/On-Premise/ข้อมูลไม่ระบุตัวตน สำหรับงานที่เสี่ยงสูง
• ทำ Incident Response Plan กรณีข้อมูลรั่วไหล
• กำหนด DLP/Policy บน Microsoft 365 หรือ Google Workspace เพื่อป้องกันการแชร์ข้อมูลผิดช่องทาง

FAQ: คำถามที่พบบ่อย

Q1: ใช้ AI แล้วข้อมูลส่วนตัวจะรั่วไหลหรือไม่?

มีความเสี่ยงหากผู้ใช้ป้อนข้อมูลส่วนตัวหรืออัปโหลดเอกสารสำคัญโดยไม่ระวัง ควรหลีกเลี่ยงข้อมูลอ่อนไหว และใช้ข้อมูลที่ไม่สามารถระบุตัวตนได้

Q2: สามารถใช้ AI กับข้อมูลลูกค้าได้หรือไม่?

ควรใช้เฉพาะข้อมูลที่ไม่สามารถระบุตัวตนได้ และต้องสอดคล้องกับ PDPA/นโยบายองค์กร หากเป็นข้อมูลสำคัญควรใช้โซลูชันระดับองค์กรหรือระบบที่ควบคุมได้ (เช่น Private AI)

Q3: วิธีใช้ AI ให้ปลอดภัยที่สุดคืออะไร?

ใช้ชื่อสมมติและข้อมูลตัวอย่าง ตรวจสอบ Privacy/Permissions ก่อนใช้งาน ไม่ให้สิทธิ์เกินจำเป็น และหลีกเลี่ยงการส่งรหัสผ่าน/เลขเอกสารสำคัญผ่านแชต AI